Kim jest Bronek

Bronisław Piłsudski 

Katorżnik, zesłaniec, antropolog i muzealnik, obrońca ludów Dalekiego Wschodu Rosji, nazywany królem Ajnu. Pionier w metodyce badań społecznościowych oraz światowej antropologii. Starszy brat Marszałka Józefa Piłsudskiego, mąż Ajnuskiej kobiety Chuhsamma i ojciec dwojga ich dzieci. Odsunięty na bok w Polskiej nauce i historii a jednak bardzo ważny jako postać, która przyczyniła się do uchronienia i zachowania pięknych i cennych kultur polskiego Podhala jak i Dalekiego Wschodu, które dziś są nam znane dzięki jego pracom.

Bronisław Piłsudski urodzony w 1866 roku, był starszym bratem Józefa. W czasie studiów na wydziale prawa Uniwersytetu w Petersburgu wieku 21 lat, wraz ze swym bratem Józefem został wciągnięty w planowanie zamachu na cara Aleksandra III. Spisek, na czele którego stał Aleksander Uljanow (brat Włodzimierza Lenina) został wykryty a część jego uczestników skazano na karę śmierci – w tym Bronisława. Ta surowa kara została jednak zamieniona na 15 lat katorżniczej pracy na Dalekim Wschodzie Rosji – Sahalinie. Bronisław Piłsudski wraz z innymi więźniami został przetransportowany pociągiem z St. Petersburga do Odessy, skąd drogą morską prowadzącą przez Kanał Sueski, Ocean Indyjski i Morze Japońskie dotarł na Sachalin. Pierwsze lata spędził na katorżniczej pracy przy karczowaniu drzew, jednak z braku osób wykształconych został później przydzielony do administracji państwowej.

mapa podrozy Bronisława mala
Mapa podróży Bronisława Piłsudskiego stworzona na potrzeby wystawy „BRONISŁAW PIŁSUDSKI (1866-1918). ETNOGRAF I MUZEALNIK” przez Muzeum Tatrzańskie.

     Podczas pracy poznał Lwa Sternberga, znanego wówczas antropologa również przebywającego na zesłaniu, który zainspirował Bronisława do prowadzenia dziennika. Dzięki swojej ludzkiej wrażliwości i temu, że jako zesłaniec nie był utożsamiany z obcą dla autochtonicznych ludów władzą udało mu się nawiązać bliskie kontakty z lokalną ludnością i dzięki temu mógł rozpocząć studia nad słownikami, tradycją i kulturą Niwchów, Oroków i – przede wszystkim – Ajnu. E. Płoński przyjaciel i współzesłaniec Bronisława tak o nim napisał: Poznałem wówczas dobrze duchowe oblicze Bronisława. Był to charakter miękki, marzycielski, podobny raczej do kobiecego niż męskiego. […] Dokładnie jednak pamiętam, iż pociągały go nauki humanistyczne, a w pierwszym rzędzie socjologia i etnografia. […] Pochłonęły go w tym kierunku nie tyle może jego uzdolnienia umysłowe, co skłonności uczuciowe, ta potrzeba serca, która go zawsze skierowywała w stronę słabszych lub upośledzonych społecznie. Piłsudski prowadził także systematyczne obserwacje meteorologiczne oraz badania botaniczne. Jego wiedza przyczyniła się do powstania wystaw i muzeów etnograficznych mimo jego statusu skazańca. Dzięki dotacjom z uniwersytetów Rosyjskich został uzbrojony w aparat fotograficzny, kamerę filmową oraz fonograf Edisona, który był specjalnie sprowadzony dla niego ze Stanów Zjednoczonych. Fonograf był to ówczesny dyktafon – był bardzo duży i nieporęczny, podobnie jak wałki woskowe bądź cynowe na których dźwięk był utrwalany. Pozwalają one na najwyżej 4 minuty nagrania, jednak Bronisławowi udało się utrwalić mowę, pieśni, wygląd i życie lokalnych ludów, w tym Ajnu, za które jest najbardziej ceniony. 

       Po 10 latach, w wyniku amnestii katorgę zamieniono mu na nakaz osiedlenia się na rosyjskim Dalekim Wschodzie i wkrótce otrzymał od carskiej Akademii Nauk propozycje podjęcia dalszych badań nad kulturą Ajnu. Osiedlił się w wiosce Ai na Wschodnim wybrzeżu Sachalinu, w domu lokalnego wodza Ajnu Bafunke Kimura. Tam zakochał się i poślubił Chuhsammę, członkinię rodziny wodza. Miał z nią dwoje dzieci, syna Sukezo i córkę Kyo. Utworzył szkoły dla lokalnych dzieci, w których uczył matematyki, języka rosyjskiego oraz, co najważniejsze, lokalnych tradycji i rzemiosł. Wybuch wojny Rosyjsko-Japońskiej zastał Piłsudskiego w Japonii i z obawy przed wdrożeniem go do wojska rosyjskiego oraz postrzegania go w Japonii jako carskiego szpiega, opuścił Daleki Wschód. Mimo starań młodszego brata Józefa oraz samego Bronisława, nie udało się zabrać jego Ajnuskiej rodziny do Polski, częściowo ze względu na opór środowiska sachalińskich Ajnów i samego wodza Bafunke. Podróż powrotna poprowadziła Bronisława przez Stany Zjednoczone, Londyn i Paryż. Do dziś nie do końca wiadomo, co robił w Stanach Zjednoczonych. Przebywał tam bardzo krótko, ale z jego zapisków wynika że interesował się Indianami w Kanadzie. Czy prowadził jakiekolwiek badania z nimi związane, nie wiemy.

        W końcu powrócił do znajdującego się wówczas pod władaniem Austrii Krakowa i związał się z Krakowską Akademią Umiejętności. Wkrótce jednak ze względów zdrowotnych osiedlił się w Zakopanem, gdzie również prowadził badania antropologiczne. Tam dołączyła do niego jego sympatia z młodości z którą pomimo sprzeciwu społeczeństwa nazywał swoją żoną. Niestety ich związek trwał zaledwie kilka lat, ponieważ zmarła na raka piersi. W Zakopanem stworzył wraz z Stanisławem Witkiewiczem Muzeum Tatrzańskie dla którego zbierał materiały, oraz był założycielem pisma naukowego Rocznik Podhalański. Po śmierci ukochanej, zaczął również aktywnie uczestniczyć w naukowo-politycznej swerze poza granicami ówczesnej Galicji. Największym problemem z jakim się borykał był brak formalnego wykształcenia wyższego, dlatego też nie mógł obrać stanowisk takich jak dyrektor katedry etnograficznej na Uniwersytecie Jagiellońskim, bądź jakiegokolwiek innego stanowiska naukowego. Do tego dokładała się jego osobista historia która sprawiała, że traktowano go jako dziwaka, nie przystającego do ówczesnych standardów. Wybuch wojny między Austrią a Rosją sprawił, że Bronisław musiał wyjechać do Szwajcarii gdzie zaczął studia socjologiczne jednak szybko je porzucił i włączył się w działalność charytatywną organizując pomoc dla polskich dzieci na Litwie, a następnie w działalność polskich niepodległościowych ośrodków politycznych. To zaangażowanie sprawiło, że w końcu pojawił się w 1917 roku w Paryżu gdzie związał się z działalnością grupy skupionej wokół Romana Dmowskiego. Niestety, jego tragiczna historia miała swój wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne. Po serii niestandardowych zachowań i manii,  które dziś możemy wiązać z depresją i PTSD, popełnił samobójstwo skacząc do Sekwany w Paryżu. Został on pochowany na cmentarzu Montmorency pod Paryżem 29 Maja 1918 roku, a w 2001 roku jego symboliczny grób powstał na Pęksowym Brzysku w Zakopanem, gdzie upamiętnia się najbardziej zasłużonych dla Podhala i regionu ludzi. Wolnej Polski nie zobaczył nigdy.

        Bronisław Piłsudski znany jest na Dalekim Wschodzie Rosji jak i w Japonii za swoje  osiągnięcia etnograficzne. W 2013 roku w Sapporo został odłonięty pomnik ku jego czci, w każdej japońskiej szkolnej książce do historii jest specjalna czytanka o nim. Był on jednym z głównych inicjatorów powstania Muzeum Etnograficznego w Aleksandrowsku i Władywostoku, oraz dzięki jego działalności możliwe było stworzenie Muzeum Ajnu na Hokkaido, które do roku 2020 z okazji Olimpiady ma otworzyć nowe oddziały. Już podczas zsyłki na Sachalinie, Bronisław korespondował z Franzem Boasem, pionierem światowej antropologii, który szukał informacji do swoich prac na temat szamanizmu Syberyjskiego, a po powrocie do Europy często spotykał się w Zakopanem z Bronisławem Malinowskim. Te spotkania są opisanie w dziennikach Malinowskiego i jego teoria dotycząca badań terenowych jest również bazowana na doświadczeniach Piłsudskiego. Bronisław korespondował też z Uniwersytetem Hawajskim, który dziś ma prężnie działających naukowców interesujących się jego działalnością. Po przeszukaniu różnych forów internetowych, okazuje się że wielu młodych Japończyków studiujących na tym uniwersytecie odkrywa w sobie Ajnuską krew i stara się dowiedzieć jak najwięcej o swoich korzeniach i dzięki temu znajduje prace Bronisława. W roku 2018 są obchody nie tylko stulecia Polski Niepodległej, ale również setnej rocznicy śmierci Bronisława Piłsudskiego, które już wiele muzeów Polskich zaczęło przygotowywać. Ciekawą częścią tej tragicznej historii jest nie tylko spuścizna pozostawiona przez Bronisława, ale również jego rodzina mieszkająca teraz w Japonii. Rodzina podobno nie jest mała, posiada w sobie krew Polsko-Ajnusko-Japońską, a najbardziej zaskakującym faktem jest to, że ostatnią osobą która dzisiaj może nosić nazwisko Piłsudski, jest Japończyk. Nazywa się Kazuyasu Kimura-Piłsudski i jest wnukiem Bronisława. 

BZS_RKPS_2799_k_21_a_hugeed

Create a website or blog at WordPress.com Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: